শতবর্ষে 'প্রবাহিনীর'
স্বপন সোম, প্রখ্যাত সঙ্গীত শিল্পী এবং সঙ্গীত গবেষক
রবীন্দ্রনাথের গানের পূর্ণাঙ্গ সংকলন ‘গীতবিতান’ যখন প্রথম প্রকাশিত হয় তখন গানগুলিকে কালানুক্রমিকভাবে সাজানো হয়েছিল। তার প্রথম দুটি খণ্ড বেরোয় ১৩৩৮ বঙ্গাব্দে, তৃতীয়টি ১৩৩৯-এ। এরপর ‘গীতবিতান’-এর নব্যবিন্যস্ত দ্বিতীয় সংস্করণ দুটি খণ্ডে প্রকাশিত হয় ১৩৪৮-এ এবং তৃতীয় খণ্ড রবীন্দ্রনাথের মৃত্যুর প্রায় উনিশ বছর পর ১৩৫৭-তে। এই তৃতীয় খণ্ড সম্পাদনা করেছিলেন কানাই সামন্ত। ‘গীতবিতান’ দ্বিতীয় সংস্করণে রবীন্দ্রনাথ গানগুলি বিষয় অনুযায়ী কয়েকটি পর্যায়ে বিন্যস্ত করেন–পূজা, স্বদেশ (১ম খণ্ড), প্রেম, প্রকৃতি, বিচিত্র, আনুষ্ঠানিক (২য় খণ্ড)। কেননা তাঁর মনে হয়েছিল: ‘গীতবিতান যখন প্রথম প্রকাশিত হয়েছিল তখন সংকলনকর্তারা সত্বরতার তাড়নায় গানগুলির মধ্যে বিষয়ানুক্রমিক শৃঙ্খলাবিধান করতে পারেননি। তাতে কেবল যে ব্যবহারের পক্ষে বিঘ্ন হয়েছিল তা নয়, সাহিত্যের দিক থেকে রসবোধেরও ক্ষতি করেছিল। সেই জন্যে এই সংস্করণে ভাবের অনুষঙ্গ রক্ষা করে গানগুলি সাজানো হয়েছে।’ এ-কথা ‘গীতবিতান’-এর ভূমিকায় রবীন্দ্রনাথ জানিয়েছিলেন। এই দ্বিতীয় সংস্করণ ‘গীতবিতান’-ই এখন প্রচলিত।
‘গীতবিতান’ প্রকাশের আগে জীবনের বিভিন্ন পর্বে রবীন্দ্রনাথের নানা গীতি-সংকলন প্রকাশিত হয়েছিল। প্রথম বেরোয় ‘রবিচ্ছায়া’ ১২৯২ বঙ্গাব্দে, কবির বয়স তখন চব্বিশ। তার পর একে একে প্রকাশিত হয় ‘গানের বহি ও বাল্মীকি প্রতিভা’ (১৩০০), ‘কাব্য গ্রন্থাবলী’(১৩০৩), ‘বাউল’(১৩১২), ‘গান’(১৯১৫) ইত্যাদি। ‘প্রবাহিণী’ (১৩৩২) এমনই একটি গীতিগ্রন্থ যা আজ থেকে ঠিক একশ বছর আগে প্রকাশিত হয়েছিল। এর ভূমিকায় রবীন্দ্রনাথ লিখেছিলেন: ‘প্রবাহিণীতে যে সমস্ত রচনা প্রকাশ করা হইল তাহার সবগুলিই গান, সুরে বসানো। এই কারণে কোনো কোনো পদে ছন্দের বাঁধন নাই। তৎসত্ত্বেও এ গুলিকে গীতিকাব্যরূপে পড়া যাইতে পারে বলিয়া আমার বিশ্বাস।’ এখানে সংকলিত প্রায় সব গানই নবরচিত, কালক্রম মোটামুটি ভাবে পৌষ ১৩২১ থেকে পৌষ ১৩৩১। এই সময়সীমায় রচিত সব গানই কিন্তু ‘প্রবাহিণী’-তে স্থান পায় নি। মোট ২৩৫টি গান এখানে সংকলিত হয়। এই গীতিগ্রন্থের একটি বিশেষ লক্ষ্যণীয় দিক হল, এই প্রথম রবীন্দ্রনাথ কয়েকটি শিরোনাম দিয়ে তাঁর গানগুলির বিষয়-বিন্যাস করার প্রয়াস করলেন। বিষয়গুলি এরকম: ‘গীতগান’, ‘প্রত্যাশা’, ‘পূজা’, ‘অবসান’, ‘বিবিধ’ ও ‘ঋতুচক্র’। এই প্রেক্ষিতে বলা অসঙ্গত হবে না যে, ‘গীতবিতান’ দ্বিতীয় সংস্করণে রবীন্দ্রনাথ যেভাবে তাঁর গানগুলির পর্যায় ভাগ করলেন ‘ভাবের অনুষঙ্গ রক্ষা করে’, তার উৎস ওই ‘প্রবাহিণী’।
‘প্রবাহিণী’-র একটি দ্বিতীয় সংস্করণ প্রকাশ পায় রবীন্দ্রনাথের মৃত্যুর বহুদিন পর ১৪০২-এ, কানাই সামন্তের সম্পাদনায়। এই সংস্করণে কানাই সামন্ত একটি পরিশিষ্ট যোগ করেন, সেখানে প্রথম সংস্করণের ‘বিবিধ’ পর্যায়ের দুটি গান (‘জনগণমন-অধিনায়ক’ ও ‘দেশ দেশ নন্দিত করি’) সরিয়ে নেওয়া হয় এবং আরো ৩৪টি গান যুক্ত করা হয়। এই সংকলনের কৈফিয়ত হিসেবে ‘গ্রন্থপরিচয়’-এ সম্পাদক জানাচ্ছেন: ‘...এই গীতিকাব্যে... অধিকাংশ গানই নূতন রচনা (কাল-সীমা ধরা যাক ১৩২১ পৌষ হইতে ১৩৩২ পৌষ অবধি...অথচ উক্ত কাল পর্বে রচিত, নাটকে ব্যবহৃত বা ব্যবহারযোগ্য, কতকগুলি গান থাকিলেও, যে-কোনো কারণে হউক সব গান নাই প্রবাহিণীতে ইহাও দেখা যায়। এজন্যই প্রবাহিণীর নূতন সংস্করণে একটি পরিশিষ্ট-যোজনার অনিবার্যতা।’
প্রবাহিণী-র প্রথম সংস্করণে ‘গীতগান’ পর্যায়ে ৩৫টি, ‘প্রত্যাশা’ পর্যায়ে ৩৩টি, ‘পূজা’-য় ৩০টি, ‘অবসান’-এ ২১টি, ‘বিবিধ’-তে ৩৩টি এবং ‘ঋতুচক্র’-তে ৮৩টি গান রয়েছে। এ থেকে স্রষ্টার সে-সময়কার চিন্তাভাবনার অভিমূখের কিছুটা হদিশ পাওয়া যায়। রবীন্দ্রনাথ যে তখন অনেকটাই প্রকৃতিতে মগ্ন সেটা বিভিন্ন বিষয়ের গানের সংখ্যা দেখেই বোঝা যায়।
‘প্রবাহিণী’-র একটি পর্যায়ের নাম ‘গীতগান’। এই সূত্রে নিশ্চয়ই মনে পড়বে যে, ‘গীতবিতান’ দ্বিতীয় সংস্করণে রবীন্দ্রনাথ ‘পূজা’ পর্যায়ের গানগুলিকে আবার অনেকগুলি উপপর্যায়ে ভাগ করেছিলেন যার একটির নাম ‘গান’। ‘প্রেম’ পর্যায়েও দেখা যায় দুটি ভাগ, ‘গান’ ও ‘প্রেমবৈচিত্র্য’। ‘প্রবাহিণী-র ‘গীতগান’ শিরোনামে সংকলিত একাধিক গান পরে ‘গীতবিতান’-এর পূজা পর্যায়ের ‘গান’ ও ‘প্রেম’-এর ‘গান’ উপপর্যায়ে স্থান পেয়েছে। যেমন ‘তোমার সুরের ধারা’, ‘কান্নাহাসির দোল-দোলানো’, ‘আমি তোমায় যত শুনিয়েছিলেম গান’, ‘আমার যে গান’, ‘যতখন তুমি আমায়’, ‘গানের ঝরনাতলায়’, ‘কূল থেকে মোর গানের তরী’ ইত্যাদি পূজা-র ‘গান’-এ এবং ‘গানের ভেলায় বেলা অবেলায়’, ‘যায় নিয়ে যায় আমায় নিয়ে যায়’, ‘আমার মনের মাঝে’, ‘গানগুলি মোর শৈবালেরই দল’ ইত্যাদি ‘প্রেম’-এর ‘গান’-এ আছে। এও দেখা যাচ্ছে যে ‘প্রবাহিণী’-র বিভিন্ন বিষয়ভুক্ত গানগুলি রবীন্দ্রনাথ ‘গীতবিতান’-এর দ্বিতীয় সংস্করণে নানা পর্যায়ে বিন্যস্ত করেছেন। ‘গীতগান’-এর ‘পূর্বাচলের পানে তাকাই’ ‘গীতবিতান’-এ ‘প্রকৃতি’ পর্যায়ে (প্রবাহিণী-তে কিন্তু ‘ঋতুচক্র’ নামে একটি পর্যায় আছে), ‘আকাশ হতে আকাশপথে’, ‘কোন সূদূর হতে’ ‘গীতবিতান’-এ ‘বিচিত্র’ পর্যায়ে আছে যদিও প্রবাহিণী-তে ‘বিবিধ’ নামে একটি পর্যায় রয়েছে। এই ‘বিবিধ’ থেকেই নিশ্চয়ই ‘বিবিধ’ পর্যায়ের ভাবনা। আরো কিছু এমন উদাহরণ দেওয়া যায়। গীতবিতান-এ ‘বিচিত্র’ পর্যায়ের ‘দূরদেশী সেই রাখাল ছেলে’ রবীন্দ্রনাথ প্রবাহিণী-র ‘বিবিধ’-তে না রেখে ‘প্রত্যাশা’-য় রেখেছিলেন। ‘প্রত্যাশা-র ‘আমার দিন ফুরালো’, ‘মোর বীণা ওঠে’, ‘অবসান’-এর ‘ওই বুঝি কালবৈশাখী’, ‘বিবিধ’-র ‘সারা নিশি ছিলেম শুয়ে’ ‘গীতবিতান’-এর ‘প্রকৃতি’ পর্যায়ে সঠিকভাবেই বিন্যস্ত করেছিলেন। একইভাবে ‘ঋতুচক্র’-র ‘ক্লান্ত বাঁশির শেষ রাগিণী’, ‘এ কি সুধারস আনে’ বা ‘তোমার বীণায় গান ছিল’ যথাযথভাবেই রবীন্দ্রনাথ ‘গীতবিতান’-এ রাখেন ‘প্রেম’ পর্যায়ে।
এ বছর ‘প্রবাহিণী’ প্রকাশের শতবর্ষ। ‘প্রবাহিণী’-র স্বতন্ত্র গুরুত্ব এখানেই যে, এই সংকলনেই রবীন্দ্রনাথ তাঁর গানগুলিকে বিষয় অনুযায়ী সাজানোর প্রথম প্রয়াস করেন যা পূর্ণতা পায় ‘গীতবিতান’ দ্বিতীয় সংস্করণে। সম্প্রতি রবীন্দ্রসদনে ‘বৈতালিক’-এর ‘প্রবাহিণী-র গান’ অনুষ্ঠানের প্রেক্ষিতে এই সব কথা মনে এল।
চিত্র সৌজন্যে- ইন্টারনেট
12:00:00 PM {"id":1987,"user_id":3,"title":"\u09b6\u09a4\u09ac\u09b0\u09cd\u09b7\u09c7 '\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a8\u09c0\u09b0'","slug":"sotoborshe-probahini","excerpt":"","content":"<p><img src=\"\/storage\/app\/media\/0%20at%20first\/cropped-images\/swapan-som-byline-1-0-0-0-0-1778310346.png\" \/><\/p>\r\n<h4><strong>\u09b8\u09cd\u09ac\u09aa\u09a8 \u09b8\u09cb\u09ae, \u09aa\u09cd\u09b0\u0996\u09cd\u09af\u09be\u09a4 \u09b8\u0999\u09cd\u0997\u09c0\u09a4 \u09b6\u09bf\u09b2\u09cd\u09aa\u09c0 \u098f\u09ac\u0982 \u09b8\u0999\u09cd\u0997\u09c0\u09a4 \u0997\u09ac\u09c7\u09b7\u0995<\/strong><\/h4>\r\n<p>\u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5\u09c7\u09b0 \u0997\u09be\u09a8\u09c7\u09b0 \u09aa\u09c2\u09b0\u09cd\u09a3\u09be\u0999\u09cd\u0997 \u09b8\u0982\u0995\u09b2\u09a8 ‘\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8’ \u09af\u0996\u09a8 \u09aa\u09cd\u09b0\u09a5\u09ae \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6\u09bf\u09a4 \u09b9\u09af\u09bc \u09a4\u0996\u09a8 \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf\u0995\u09c7 \u0995\u09be\u09b2\u09be\u09a8\u09c1\u0995\u09cd\u09b0\u09ae\u09bf\u0995\u09ad\u09be\u09ac\u09c7 \u09b8\u09be\u099c\u09be\u09a8\u09cb \u09b9\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u0964 \u09a4\u09be\u09b0 \u09aa\u09cd\u09b0\u09a5\u09ae \u09a6\u09c1\u099f\u09bf \u0996\u09a3\u09cd\u09a1 \u09ac\u09c7\u09b0\u09cb\u09af\u09bc \u09e7\u09e9\u09e9\u09ee \u09ac\u0999\u09cd\u0997\u09be\u09ac\u09cd\u09a6\u09c7, \u09a4\u09c3\u09a4\u09c0\u09af\u09bc\u099f\u09bf \u09e7\u09e9\u09e9\u09ef-\u098f\u0964 \u098f\u09b0\u09aa\u09b0 ‘\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8’-\u098f\u09b0 \u09a8\u09ac\u09cd\u09af\u09ac\u09bf\u09a8\u09cd\u09af\u09b8\u09cd\u09a4 \u09a6\u09cd\u09ac\u09bf\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3 \u09a6\u09c1\u099f\u09bf \u0996\u09a3\u09cd\u09a1\u09c7 \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6\u09bf\u09a4 \u09b9\u09af\u09bc \u09e7\u09e9\u09ea\u09ee-\u098f \u098f\u09ac\u0982 \u09a4\u09c3\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u0996\u09a3\u09cd\u09a1 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5\u09c7\u09b0 \u09ae\u09c3\u09a4\u09cd\u09af\u09c1\u09b0 \u09aa\u09cd\u09b0\u09be\u09af\u09bc \u0989\u09a8\u09bf\u09b6 \u09ac\u099b\u09b0 \u09aa\u09b0 \u09e7\u09e9\u09eb\u09ed-\u09a4\u09c7\u0964 \u098f\u0987 \u09a4\u09c3\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u0996\u09a3\u09cd\u09a1 \u09b8\u09ae\u09cd\u09aa\u09be\u09a6\u09a8\u09be \u0995\u09b0\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u09c7\u09a8 \u0995\u09be\u09a8\u09be\u0987 \u09b8\u09be\u09ae\u09a8\u09cd\u09a4\u0964 ‘\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8’ \u09a6\u09cd\u09ac\u09bf\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf \u09ac\u09bf\u09b7\u09af\u09bc \u0985\u09a8\u09c1\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c0 \u0995\u09af\u09bc\u09c7\u0995\u099f\u09bf \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 \u09ac\u09bf\u09a8\u09cd\u09af\u09b8\u09cd\u09a4 \u0995\u09b0\u09c7\u09a8–\u09aa\u09c2\u099c\u09be, \u09b8\u09cd\u09ac\u09a6\u09c7\u09b6 (\u09e7\u09ae \u0996\u09a3\u09cd\u09a1), \u09aa\u09cd\u09b0\u09c7\u09ae, \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09c3\u09a4\u09bf, \u09ac\u09bf\u099a\u09bf\u09a4\u09cd\u09b0, \u0986\u09a8\u09c1\u09b7\u09cd\u09a0\u09be\u09a8\u09bf\u0995 (\u09e8\u09af\u09bc \u0996\u09a3\u09cd\u09a1)\u0964 \u0995\u09c7\u09a8\u09a8\u09be \u09a4\u09be\u0981\u09b0 \u09ae\u09a8\u09c7 \u09b9\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09bf\u09b2: ‘\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8 \u09af\u0996\u09a8 \u09aa\u09cd\u09b0\u09a5\u09ae \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6\u09bf\u09a4 \u09b9\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09bf\u09b2 \u09a4\u0996\u09a8 \u09b8\u0982\u0995\u09b2\u09a8\u0995\u09b0\u09cd\u09a4\u09be\u09b0\u09be \u09b8\u09a4\u09cd\u09ac\u09b0\u09a4\u09be\u09b0 \u09a4\u09be\u09a1\u09bc\u09a8\u09be\u09af\u09bc \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf\u09b0 \u09ae\u09a7\u09cd\u09af\u09c7 \u09ac\u09bf\u09b7\u09af\u09bc\u09be\u09a8\u09c1\u0995\u09cd\u09b0\u09ae\u09bf\u0995 \u09b6\u09c3\u0999\u09cd\u0996\u09b2\u09be\u09ac\u09bf\u09a7\u09be\u09a8 \u0995\u09b0\u09a4\u09c7 \u09aa\u09be\u09b0\u09c7\u09a8\u09a8\u09bf\u0964 \u09a4\u09be\u09a4\u09c7 \u0995\u09c7\u09ac\u09b2 \u09af\u09c7 \u09ac\u09cd\u09af\u09ac\u09b9\u09be\u09b0\u09c7\u09b0 \u09aa\u0995\u09cd\u09b7\u09c7 \u09ac\u09bf\u0998\u09cd\u09a8 \u09b9\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09bf\u09b2 \u09a4\u09be \u09a8\u09af\u09bc, \u09b8\u09be\u09b9\u09bf\u09a4\u09cd\u09af\u09c7\u09b0 \u09a6\u09bf\u0995 \u09a5\u09c7\u0995\u09c7 \u09b0\u09b8\u09ac\u09cb\u09a7\u09c7\u09b0\u0993 \u0995\u09cd\u09b7\u09a4\u09bf \u0995\u09b0\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u0964 \u09b8\u09c7\u0987 \u099c\u09a8\u09cd\u09af\u09c7 \u098f\u0987 \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7 \u09ad\u09be\u09ac\u09c7\u09b0 \u0985\u09a8\u09c1\u09b7\u0999\u09cd\u0997 \u09b0\u0995\u09cd\u09b7\u09be \u0995\u09b0\u09c7 \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf \u09b8\u09be\u099c\u09be\u09a8\u09cb \u09b9\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09c7\u0964’ \u098f-\u0995\u09a5\u09be ‘\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8’-\u098f\u09b0 \u09ad\u09c2\u09ae\u09bf\u0995\u09be\u09af\u09bc \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u099c\u09be\u09a8\u09bf\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u09c7\u09a8\u0964 \u098f\u0987 \u09a6\u09cd\u09ac\u09bf\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3 ‘\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8’-\u0987 \u098f\u0996\u09a8 \u09aa\u09cd\u09b0\u099a\u09b2\u09bf\u09a4\u0964<\/p>\r\n<p>‘\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8’ \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6\u09c7\u09b0 \u0986\u0997\u09c7 \u099c\u09c0\u09ac\u09a8\u09c7\u09b0 \u09ac\u09bf\u09ad\u09bf\u09a8\u09cd\u09a8 \u09aa\u09b0\u09cd\u09ac\u09c7 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5\u09c7\u09b0 \u09a8\u09be\u09a8\u09be \u0997\u09c0\u09a4\u09bf-\u09b8\u0982\u0995\u09b2\u09a8 \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6\u09bf\u09a4 \u09b9\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u0964 \u09aa\u09cd\u09b0\u09a5\u09ae \u09ac\u09c7\u09b0\u09cb\u09af\u09bc ‘\u09b0\u09ac\u09bf\u099a\u09cd\u099b\u09be\u09af\u09bc\u09be’ \u09e7\u09e8\u09ef\u09e8 \u09ac\u0999\u09cd\u0997\u09be\u09ac\u09cd\u09a6\u09c7, \u0995\u09ac\u09bf\u09b0 \u09ac\u09af\u09bc\u09b8 \u09a4\u0996\u09a8 \u099a\u09ac\u09cd\u09ac\u09bf\u09b6\u0964 \u09a4\u09be\u09b0 \u09aa\u09b0 \u098f\u0995\u09c7 \u098f\u0995\u09c7 \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6\u09bf\u09a4 \u09b9\u09af\u09bc ‘\u0997\u09be\u09a8\u09c7\u09b0 \u09ac\u09b9\u09bf \u0993 \u09ac\u09be\u09b2\u09cd\u09ae\u09c0\u0995\u09bf \u09aa\u09cd\u09b0\u09a4\u09bf\u09ad\u09be’ (\u09e7\u09e9\u09e6\u09e6), ‘\u0995\u09be\u09ac\u09cd\u09af \u0997\u09cd\u09b0\u09a8\u09cd\u09a5\u09be\u09ac\u09b2\u09c0’(\u09e7\u09e9\u09e6\u09e9), ‘\u09ac\u09be\u0989\u09b2’(\u09e7\u09e9\u09e7\u09e8), ‘\u0997\u09be\u09a8’(\u09e7\u09ef\u09e7\u09eb) \u0987\u09a4\u09cd\u09af\u09be\u09a6\u09bf\u0964 ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0’ (\u09e7\u09e9\u09e9\u09e8) \u098f\u09ae\u09a8\u0987 \u098f\u0995\u099f\u09bf \u0997\u09c0\u09a4\u09bf\u0997\u09cd\u09b0\u09a8\u09cd\u09a5 \u09af\u09be \u0986\u099c \u09a5\u09c7\u0995\u09c7 \u09a0\u09bf\u0995 \u098f\u0995\u09b6 \u09ac\u099b\u09b0 \u0986\u0997\u09c7 \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6\u09bf\u09a4 \u09b9\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u0964 \u098f\u09b0 \u09ad\u09c2\u09ae\u09bf\u0995\u09be\u09af\u09bc \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u09b2\u09bf\u0996\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u09c7\u09a8: ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0\u09a4\u09c7 \u09af\u09c7 \u09b8\u09ae\u09b8\u09cd\u09a4 \u09b0\u099a\u09a8\u09be \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6 \u0995\u09b0\u09be \u09b9\u0987\u09b2 \u09a4\u09be\u09b9\u09be\u09b0 \u09b8\u09ac\u0997\u09c1\u09b2\u09bf\u0987 \u0997\u09be\u09a8, \u09b8\u09c1\u09b0\u09c7 \u09ac\u09b8\u09be\u09a8\u09cb\u0964 \u098f\u0987 \u0995\u09be\u09b0\u09a3\u09c7 \u0995\u09cb\u09a8\u09cb \u0995\u09cb\u09a8\u09cb \u09aa\u09a6\u09c7 \u099b\u09a8\u09cd\u09a6\u09c7\u09b0 \u09ac\u09be\u0981\u09a7\u09a8 \u09a8\u09be\u0987\u0964 \u09a4\u09ce\u09b8\u09a4\u09cd\u09a4\u09cd\u09ac\u09c7\u0993 \u098f \u0997\u09c1\u09b2\u09bf\u0995\u09c7 \u0997\u09c0\u09a4\u09bf\u0995\u09be\u09ac\u09cd\u09af\u09b0\u09c2\u09aa\u09c7 \u09aa\u09a1\u09bc\u09be \u09af\u09be\u0987\u09a4\u09c7 \u09aa\u09be\u09b0\u09c7 \u09ac\u09b2\u09bf\u09af\u09bc\u09be \u0986\u09ae\u09be\u09b0 \u09ac\u09bf\u09b6\u09cd\u09ac\u09be\u09b8\u0964’ \u098f\u0996\u09be\u09a8\u09c7 \u09b8\u0982\u0995\u09b2\u09bf\u09a4 \u09aa\u09cd\u09b0\u09be\u09af\u09bc \u09b8\u09ac \u0997\u09be\u09a8\u0987 \u09a8\u09ac\u09b0\u099a\u09bf\u09a4, \u0995\u09be\u09b2\u0995\u09cd\u09b0\u09ae \u09ae\u09cb\u099f\u09be\u09ae\u09c1\u099f\u09bf \u09ad\u09be\u09ac\u09c7 \u09aa\u09cc\u09b7 \u09e7\u09e9\u09e8\u09e7 \u09a5\u09c7\u0995\u09c7 \u09aa\u09cc\u09b7 \u09e7\u09e9\u09e9\u09e7\u0964 \u098f\u0987 \u09b8\u09ae\u09af\u09bc\u09b8\u09c0\u09ae\u09be\u09af\u09bc \u09b0\u099a\u09bf\u09a4 \u09b8\u09ac \u0997\u09be\u09a8\u0987 \u0995\u09bf\u09a8\u09cd\u09a4\u09c1 ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0’-\u09a4\u09c7 \u09b8\u09cd\u09a5\u09be\u09a8 \u09aa\u09be\u09af\u09bc \u09a8\u09bf\u0964 \u09ae\u09cb\u099f \u09e8\u09e9\u09eb\u099f\u09bf \u0997\u09be\u09a8 \u098f\u0996\u09be\u09a8\u09c7 \u09b8\u0982\u0995\u09b2\u09bf\u09a4 \u09b9\u09af\u09bc\u0964 \u098f\u0987 \u0997\u09c0\u09a4\u09bf\u0997\u09cd\u09b0\u09a8\u09cd\u09a5\u09c7\u09b0 \u098f\u0995\u099f\u09bf \u09ac\u09bf\u09b6\u09c7\u09b7 \u09b2\u0995\u09cd\u09b7\u09cd\u09af\u09a3\u09c0\u09af\u09bc \u09a6\u09bf\u0995 \u09b9\u09b2, \u098f\u0987 \u09aa\u09cd\u09b0\u09a5\u09ae \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u0995\u09af\u09bc\u09c7\u0995\u099f\u09bf \u09b6\u09bf\u09b0\u09cb\u09a8\u09be\u09ae \u09a6\u09bf\u09af\u09bc\u09c7 \u09a4\u09be\u0981\u09b0 \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf\u09b0 \u09ac\u09bf\u09b7\u09af\u09bc-\u09ac\u09bf\u09a8\u09cd\u09af\u09be\u09b8 \u0995\u09b0\u09be\u09b0 \u09aa\u09cd\u09b0\u09af\u09bc\u09be\u09b8 \u0995\u09b0\u09b2\u09c7\u09a8\u0964 \u09ac\u09bf\u09b7\u09af\u09bc\u0997\u09c1\u09b2\u09bf \u098f\u09b0\u0995\u09ae: ‘\u0997\u09c0\u09a4\u0997\u09be\u09a8’, ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09a4\u09cd\u09af\u09be\u09b6\u09be’, ‘\u09aa\u09c2\u099c\u09be’, ‘\u0985\u09ac\u09b8\u09be\u09a8’, ‘\u09ac\u09bf\u09ac\u09bf\u09a7’ \u0993 ‘\u098b\u09a4\u09c1\u099a\u0995\u09cd\u09b0’‌‌\u0964 \u098f\u0987 \u09aa\u09cd\u09b0\u09c7\u0995\u09cd\u09b7\u09bf\u09a4\u09c7 \u09ac\u09b2\u09be \u0985\u09b8\u0999\u09cd\u0997\u09a4 \u09b9\u09ac\u09c7 \u09a8\u09be \u09af\u09c7, ‘\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8’ \u09a6\u09cd\u09ac\u09bf\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u09af\u09c7\u09ad\u09be\u09ac\u09c7 \u09a4\u09be\u0981\u09b0 \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf\u09b0 \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc \u09ad\u09be\u0997 \u0995\u09b0\u09b2\u09c7\u09a8 ‘\u09ad\u09be\u09ac\u09c7\u09b0 \u0985\u09a8\u09c1\u09b7\u0999\u09cd\u0997 \u09b0\u0995\u09cd\u09b7\u09be \u0995\u09b0\u09c7’, \u09a4\u09be\u09b0 \u0989\u09ce\u09b8 \u0993\u0987 ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0’\u0964<\/p>\r\n<p>‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0’-\u09b0 \u098f\u0995\u099f\u09bf \u09a6\u09cd\u09ac\u09bf\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3 \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6 \u09aa\u09be\u09af\u09bc \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5\u09c7\u09b0 \u09ae\u09c3\u09a4\u09cd\u09af\u09c1\u09b0 \u09ac\u09b9\u09c1\u09a6\u09bf\u09a8 \u09aa\u09b0 \u09e7\u09ea\u09e6\u09e8-\u098f, \u0995\u09be\u09a8\u09be\u0987 \u09b8\u09be\u09ae\u09a8\u09cd\u09a4\u09c7\u09b0 \u09b8\u09ae\u09cd\u09aa\u09be\u09a6\u09a8\u09be\u09af\u09bc\u0964 \u098f\u0987 \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7 \u0995\u09be\u09a8\u09be\u0987 \u09b8\u09be\u09ae\u09a8\u09cd\u09a4 \u098f\u0995\u099f\u09bf \u09aa\u09b0\u09bf\u09b6\u09bf\u09b7\u09cd\u099f \u09af\u09cb\u0997 \u0995\u09b0\u09c7\u09a8, \u09b8\u09c7\u0996\u09be\u09a8\u09c7 \u09aa\u09cd\u09b0\u09a5\u09ae \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7\u09b0 ‘\u09ac\u09bf\u09ac\u09bf\u09a7’ \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7\u09b0 \u09a6\u09c1\u099f\u09bf \u0997\u09be\u09a8 (‘\u099c\u09a8\u0997\u09a3\u09ae\u09a8-\u0985\u09a7\u09bf\u09a8\u09be\u09af\u09bc\u0995’ \u0993 ‘\u09a6\u09c7\u09b6 \u09a6\u09c7\u09b6 \u09a8\u09a8\u09cd\u09a6\u09bf\u09a4 \u0995\u09b0\u09bf’) \u09b8\u09b0\u09bf\u09af\u09bc\u09c7 \u09a8\u09c7\u0993\u09af\u09bc\u09be \u09b9\u09af\u09bc \u098f\u09ac\u0982 \u0986\u09b0\u09cb \u09e9\u09ea\u099f\u09bf \u0997\u09be\u09a8 \u09af\u09c1\u0995\u09cd\u09a4 \u0995\u09b0\u09be \u09b9\u09af\u09bc\u0964 \u098f\u0987 \u09b8\u0982\u0995\u09b2\u09a8\u09c7\u09b0 \u0995\u09c8\u09ab\u09bf\u09af\u09bc\u09a4 \u09b9\u09bf\u09b8\u09c7\u09ac\u09c7 ‘\u0997\u09cd\u09b0\u09a8\u09cd\u09a5\u09aa\u09b0\u09bf\u099a\u09af\u09bc’-\u098f \u09b8\u09ae\u09cd\u09aa\u09be\u09a6\u0995 \u099c\u09be\u09a8\u09be\u099a\u09cd\u099b\u09c7\u09a8: ‘...\u098f\u0987 \u0997\u09c0\u09a4\u09bf\u0995\u09be\u09ac\u09cd\u09af\u09c7... \u0985\u09a7\u09bf\u0995\u09be\u0982\u09b6 \u0997\u09be\u09a8\u0987 \u09a8\u09c2\u09a4\u09a8 \u09b0\u099a\u09a8\u09be (\u0995\u09be\u09b2-\u09b8\u09c0\u09ae\u09be \u09a7\u09b0\u09be \u09af\u09be\u0995 \u09e7\u09e9\u09e8\u09e7 \u09aa\u09cc\u09b7 \u09b9\u0987\u09a4\u09c7 \u09e7\u09e9\u09e9\u09e8 \u09aa\u09cc\u09b7 \u0985\u09ac\u09a7\u09bf...\u0985\u09a5\u099a \u0989\u0995\u09cd\u09a4 \u0995\u09be\u09b2 \u09aa\u09b0\u09cd\u09ac\u09c7 \u09b0\u099a\u09bf\u09a4, \u09a8\u09be\u099f\u0995\u09c7 \u09ac\u09cd\u09af\u09ac\u09b9\u09c3\u09a4 \u09ac\u09be \u09ac\u09cd\u09af\u09ac\u09b9\u09be\u09b0\u09af\u09cb\u0997\u09cd\u09af, \u0995\u09a4\u0995\u0997\u09c1\u09b2\u09bf \u0997\u09be\u09a8 \u09a5\u09be\u0995\u09bf\u09b2\u09c7\u0993, \u09af\u09c7-\u0995\u09cb\u09a8\u09cb \u0995\u09be\u09b0\u09a3\u09c7 \u09b9\u0989\u0995 \u09b8\u09ac \u0997\u09be\u09a8 \u09a8\u09be\u0987 \u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0\u09a4\u09c7 \u0987\u09b9\u09be\u0993 \u09a6\u09c7\u0996\u09be \u09af\u09be\u09af\u09bc\u0964 \u098f\u099c\u09a8\u09cd\u09af\u0987 \u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0\u09b0 \u09a8\u09c2\u09a4\u09a8 \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7 \u098f\u0995\u099f\u09bf \u09aa\u09b0\u09bf\u09b6\u09bf\u09b7\u09cd\u099f-\u09af\u09cb\u099c\u09a8\u09be\u09b0 \u0985\u09a8\u09bf\u09ac\u09be\u09b0\u09cd\u09af\u09a4\u09be\u0964’<\/p>\r\n<p style=\"text-align: center;\"><img src=\"\/storage\/app\/media\/0%20at%20first\/cropped-images\/Portrait_of_Rabindranath_Tagore_photographed_during_Bengali_Wikipedia_10th_Anniversary_Celebration_Jadavpur_University_Campus5887-0-0-0-0-1778310581.jpg\" \/><\/p>\r\n<p>\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0-\u09b0 \u09aa\u09cd\u09b0\u09a5\u09ae \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7 ‘\u0997\u09c0\u09a4\u0997\u09be\u09a8’ \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 \u09e9\u09eb\u099f\u09bf, ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09a4\u09cd\u09af\u09be\u09b6\u09be’ \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 \u09e9\u09e9\u099f\u09bf, ‘\u09aa\u09c2\u099c\u09be’-\u09af\u09bc \u09e9\u09e6\u099f\u09bf, ‘\u0985\u09ac\u09b8\u09be\u09a8’-\u098f \u09e8\u09e7\u099f\u09bf, ‘\u09ac\u09bf\u09ac\u09bf\u09a7’-\u09a4\u09c7 \u09e9\u09e9\u099f\u09bf \u098f\u09ac\u0982 ‘\u098b\u09a4\u09c1\u099a\u0995\u09cd\u09b0’-\u09a4\u09c7 \u09ee\u09e9\u099f\u09bf \u0997\u09be\u09a8 \u09b0\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09c7\u0964 \u098f \u09a5\u09c7\u0995\u09c7 \u09b8\u09cd\u09b0\u09b7\u09cd\u099f\u09be\u09b0 \u09b8\u09c7-\u09b8\u09ae\u09af\u09bc\u0995\u09be\u09b0 \u099a\u09bf\u09a8\u09cd\u09a4\u09be\u09ad\u09be\u09ac\u09a8\u09be\u09b0‌‌‌ \u0985\u09ad\u09bf\u09ae\u09c2\u0996\u09c7\u09b0 \u0995\u09bf\u099b\u09c1\u099f\u09be \u09b9\u09a6\u09bf\u09b6 \u09aa\u09be\u0993\u09af\u09bc\u09be \u09af\u09be\u09af\u09bc\u0964 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u09af\u09c7 \u09a4\u0996\u09a8 \u0985\u09a8\u09c7\u0995\u099f\u09be\u0987 \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09c3\u09a4\u09bf\u09a4\u09c7 \u09ae\u0997\u09cd\u09a8 \u09b8\u09c7\u099f\u09be \u09ac\u09bf\u09ad\u09bf\u09a8\u09cd\u09a8 \u09ac\u09bf\u09b7\u09af\u09bc\u09c7\u09b0 \u0997\u09be\u09a8\u09c7\u09b0 \u09b8\u0982\u0996\u09cd\u09af\u09be \u09a6\u09c7\u0996\u09c7\u0987 \u09ac\u09cb\u099d\u09be \u09af\u09be\u09af\u09bc\u0964<\/p>\r\n<p>‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0’-\u09b0 \u098f\u0995\u099f\u09bf \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7\u09b0 \u09a8\u09be\u09ae ‘\u0997\u09c0\u09a4\u0997\u09be\u09a8’\u0964 \u098f\u0987 \u09b8\u09c2\u09a4\u09cd\u09b0\u09c7 \u09a8\u09bf\u09b6\u09cd\u099a\u09af\u09bc\u0987 \u09ae\u09a8\u09c7 \u09aa\u09a1\u09bc\u09ac\u09c7 \u09af\u09c7, ‘\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8’ \u09a6\u09cd\u09ac\u09bf\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 ‘\u09aa\u09c2\u099c\u09be’ \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7\u09b0 \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf\u0995\u09c7 \u0986\u09ac\u09be\u09b0 \u0985\u09a8\u09c7\u0995\u0997\u09c1\u09b2\u09bf \u0989\u09aa\u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 \u09ad\u09be\u0997 \u0995\u09b0\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u09c7\u09a8 \u09af\u09be\u09b0 \u098f\u0995\u099f\u09bf\u09b0 \u09a8\u09be\u09ae ‘\u0997\u09be\u09a8’\u0964 ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09c7\u09ae’ \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7\u0993 \u09a6\u09c7\u0996\u09be \u09af\u09be\u09af\u09bc \u09a6\u09c1\u099f\u09bf \u09ad\u09be\u0997, ‘\u0997\u09be\u09a8’ \u0993 ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09c7\u09ae\u09ac\u09c8\u099a\u09bf\u09a4\u09cd\u09b0\u09cd\u09af’\u0964 ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0-\u09b0 ‘\u0997\u09c0\u09a4\u0997\u09be\u09a8’ \u09b6\u09bf\u09b0\u09cb\u09a8\u09be\u09ae\u09c7 \u09b8\u0982\u0995\u09b2\u09bf\u09a4 \u098f\u0995\u09be\u09a7\u09bf\u0995 \u0997\u09be\u09a8 \u09aa\u09b0\u09c7 ‘\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8’-\u098f\u09b0 \u09aa\u09c2\u099c\u09be \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7\u09b0 ‘\u0997\u09be\u09a8’ \u0993 ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09c7\u09ae’-\u098f\u09b0 ‘\u0997\u09be\u09a8’ \u0989\u09aa\u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 \u09b8\u09cd\u09a5\u09be\u09a8 \u09aa\u09c7\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09c7\u0964 \u09af\u09c7\u09ae\u09a8 ‘\u09a4\u09cb\u09ae\u09be\u09b0 \u09b8\u09c1\u09b0\u09c7\u09b0 \u09a7\u09be\u09b0\u09be’, ‘\u0995\u09be\u09a8\u09cd\u09a8\u09be\u09b9\u09be\u09b8\u09bf\u09b0 \u09a6\u09cb\u09b2-\u09a6\u09cb\u09b2\u09be\u09a8\u09cb’, ‘\u0986\u09ae\u09bf \u09a4\u09cb\u09ae\u09be\u09af\u09bc \u09af\u09a4 \u09b6\u09c1\u09a8\u09bf\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u09c7\u09ae \u0997\u09be\u09a8’, ‘\u0986\u09ae\u09be\u09b0 \u09af\u09c7 \u0997\u09be\u09a8’, ‘\u09af\u09a4\u0996\u09a8 \u09a4\u09c1\u09ae\u09bf \u0986\u09ae\u09be\u09af\u09bc’, ‘\u0997\u09be\u09a8\u09c7\u09b0 \u099d\u09b0\u09a8\u09be\u09a4\u09b2\u09be\u09af\u09bc’, ‘\u0995\u09c2\u09b2 \u09a5\u09c7\u0995\u09c7 \u09ae\u09cb\u09b0 \u0997\u09be\u09a8\u09c7\u09b0 \u09a4\u09b0\u09c0’ \u0987\u09a4\u09cd\u09af\u09be\u09a6\u09bf \u09aa\u09c2\u099c\u09be-\u09b0 ‘\u0997\u09be\u09a8’-\u098f \u098f\u09ac\u0982 ‘\u0997\u09be\u09a8\u09c7\u09b0 \u09ad\u09c7\u09b2\u09be\u09af\u09bc \u09ac\u09c7\u09b2\u09be \u0985\u09ac\u09c7\u09b2\u09be\u09af\u09bc’, ‘\u09af\u09be\u09af\u09bc \u09a8\u09bf\u09af\u09bc\u09c7 \u09af\u09be\u09af\u09bc \u0986\u09ae\u09be\u09af\u09bc \u09a8\u09bf\u09af\u09bc\u09c7 \u09af\u09be\u09af\u09bc’, ‘\u0986\u09ae\u09be\u09b0 \u09ae\u09a8\u09c7\u09b0 \u09ae\u09be\u099d\u09c7’, ‘\u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf \u09ae\u09cb\u09b0 \u09b6\u09c8\u09ac\u09be\u09b2\u09c7\u09b0\u0987 \u09a6\u09b2’ \u0987\u09a4\u09cd\u09af\u09be\u09a6\u09bf ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09c7\u09ae’-\u098f\u09b0 ‘\u0997\u09be\u09a8’-\u098f \u0986\u099b\u09c7\u0964 \u098f\u0993 \u09a6\u09c7\u0996\u09be \u09af\u09be\u099a\u09cd\u099b\u09c7 \u09af\u09c7 ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0’-\u09b0 \u09ac\u09bf\u09ad\u09bf\u09a8\u09cd\u09a8 \u09ac\u09bf\u09b7\u09af\u09bc\u09ad\u09c1\u0995\u09cd\u09a4 \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 ‘\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8’-\u098f\u09b0 \u09a6\u09cd\u09ac\u09bf\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7 \u09a8\u09be\u09a8\u09be \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 \u09ac\u09bf\u09a8\u09cd\u09af\u09b8\u09cd\u09a4 \u0995\u09b0\u09c7\u099b\u09c7\u09a8\u0964 ‘\u0997\u09c0\u09a4\u0997\u09be\u09a8’-\u098f\u09b0 ‘\u09aa\u09c2\u09b0\u09cd\u09ac\u09be\u099a\u09b2\u09c7\u09b0 \u09aa\u09be\u09a8\u09c7 \u09a4\u09be\u0995\u09be\u0987’ ‘\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8’-\u098f ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09c3\u09a4\u09bf’ \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 (\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0-\u09a4\u09c7 \u0995\u09bf\u09a8\u09cd\u09a4\u09c1 ‘\u098b\u09a4\u09c1\u099a\u0995\u09cd\u09b0’ \u09a8\u09be\u09ae\u09c7 \u098f\u0995\u099f\u09bf \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc \u0986\u099b\u09c7), ‘\u0986\u0995\u09be\u09b6 \u09b9\u09a4\u09c7 \u0986\u0995\u09be\u09b6\u09aa\u09a5\u09c7’, ‘\u0995\u09cb\u09a8 \u09b8\u09c2\u09a6\u09c2\u09b0 \u09b9\u09a4\u09c7’ ‘\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8’-\u098f ‘\u09ac\u09bf\u099a\u09bf\u09a4\u09cd\u09b0’ \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 \u0986\u099b\u09c7 \u09af\u09a6\u09bf\u0993 \u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0-\u09a4\u09c7 ‘\u09ac\u09bf\u09ac\u09bf\u09a7’ \u09a8\u09be\u09ae\u09c7 \u098f\u0995\u099f\u09bf \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc \u09b0\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09c7\u0964 \u098f\u0987 ‘\u09ac\u09bf\u09ac\u09bf\u09a7’ \u09a5\u09c7\u0995\u09c7\u0987 \u09a8\u09bf\u09b6\u09cd\u099a\u09af\u09bc\u0987 ‘\u09ac\u09bf\u09ac\u09bf\u09a7’ \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7\u09b0 \u09ad\u09be\u09ac\u09a8\u09be\u0964 \u0986\u09b0\u09cb \u0995\u09bf\u099b\u09c1 \u098f\u09ae\u09a8 \u0989\u09a6\u09be\u09b9\u09b0\u09a3 \u09a6\u09c7\u0993\u09af\u09bc\u09be \u09af\u09be\u09af\u09bc\u0964 \u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8-\u098f ‘\u09ac\u09bf\u099a\u09bf\u09a4\u09cd\u09b0’ \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7\u09b0 ‘\u09a6\u09c2\u09b0\u09a6\u09c7\u09b6\u09c0 \u09b8\u09c7\u0987 \u09b0\u09be\u0996\u09be\u09b2 \u099b\u09c7\u09b2\u09c7’ \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0-\u09b0 ‘\u09ac\u09bf\u09ac\u09bf\u09a7’-\u09a4\u09c7 \u09a8\u09be \u09b0\u09c7\u0996\u09c7 ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09a4\u09cd\u09af\u09be\u09b6\u09be’-\u09af\u09bc \u09b0\u09c7\u0996\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u09c7\u09a8\u0964 ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09a4\u09cd\u09af\u09be\u09b6\u09be-\u09b0 ‘\u0986\u09ae\u09be\u09b0 \u09a6\u09bf\u09a8 \u09ab\u09c1\u09b0\u09be\u09b2\u09cb’, ‘\u09ae\u09cb\u09b0 \u09ac\u09c0\u09a3\u09be \u0993\u09a0\u09c7’, ‘\u0985\u09ac\u09b8\u09be\u09a8’-\u098f\u09b0 ‘\u0993\u0987 \u09ac\u09c1\u099d\u09bf \u0995\u09be\u09b2\u09ac\u09c8\u09b6\u09be\u0996\u09c0’, ‘\u09ac\u09bf\u09ac\u09bf\u09a7’-\u09b0 ‘\u09b8\u09be\u09b0\u09be \u09a8\u09bf\u09b6\u09bf \u099b\u09bf\u09b2\u09c7\u09ae \u09b6\u09c1\u09af\u09bc\u09c7’ ‘\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8’-\u098f\u09b0 ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09c3\u09a4\u09bf’ \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 \u09b8\u09a0\u09bf\u0995\u09ad\u09be\u09ac\u09c7\u0987 \u09ac\u09bf\u09a8\u09cd\u09af\u09b8\u09cd\u09a4 \u0995\u09b0\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u09c7\u09a8\u0964 \u098f\u0995\u0987\u09ad\u09be\u09ac\u09c7 ‘\u098b\u09a4\u09c1\u099a\u0995\u09cd\u09b0’-\u09b0 ‘\u0995\u09cd\u09b2\u09be\u09a8\u09cd\u09a4 \u09ac\u09be\u0981\u09b6\u09bf\u09b0 \u09b6\u09c7\u09b7 \u09b0\u09be\u0997\u09bf\u09a3\u09c0’, ‘\u098f \u0995\u09bf \u09b8\u09c1\u09a7\u09be\u09b0\u09b8 \u0986\u09a8\u09c7’ \u09ac\u09be ‘\u09a4\u09cb\u09ae\u09be\u09b0 \u09ac\u09c0\u09a3\u09be\u09af\u09bc \u0997\u09be\u09a8 \u099b\u09bf\u09b2’ \u09af\u09a5\u09be\u09af\u09a5\u09ad\u09be\u09ac\u09c7\u0987 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 ‘\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8’-\u098f \u09b0\u09be\u0996\u09c7\u09a8 ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09c7\u09ae’ \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7\u0964<\/p>\r\n<p>\u098f \u09ac\u099b\u09b0 ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0’ \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6\u09c7\u09b0 \u09b6\u09a4\u09ac\u09b0\u09cd\u09b7\u0964 ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0’-\u09b0 \u09b8\u09cd\u09ac\u09a4\u09a8\u09cd\u09a4\u09cd\u09b0 \u0997\u09c1\u09b0\u09c1\u09a4\u09cd\u09ac \u098f\u0996\u09be\u09a8\u09c7\u0987 \u09af\u09c7, \u098f\u0987 \u09b8\u0982\u0995\u09b2\u09a8\u09c7\u0987 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u09a4\u09be\u0981\u09b0 \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf\u0995\u09c7 \u09ac\u09bf\u09b7\u09af\u09bc \u0985\u09a8\u09c1\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c0 \u09b8\u09be\u099c\u09be\u09a8\u09cb\u09b0 \u09aa\u09cd\u09b0\u09a5\u09ae \u09aa\u09cd\u09b0\u09af\u09bc\u09be\u09b8 \u0995\u09b0\u09c7\u09a8 \u09af\u09be \u09aa\u09c2\u09b0\u09cd\u09a3\u09a4\u09be \u09aa\u09be\u09af\u09bc ‘\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8’ \u09a6\u09cd\u09ac\u09bf\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7\u0964 \u09b8\u09ae\u09cd\u09aa\u09cd\u09b0\u09a4\u09bf \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09b8\u09a6\u09a8\u09c7 ‘\u09ac\u09c8\u09a4\u09be\u09b2\u09bf\u0995’-\u098f\u09b0 ‘\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0-\u09b0 \u0997\u09be\u09a8’ \u0985\u09a8\u09c1\u09b7\u09cd\u09a0\u09be\u09a8\u09c7\u09b0 \u09aa\u09cd\u09b0\u09c7\u0995\u09cd\u09b7\u09bf\u09a4\u09c7 \u098f\u0987 \u09b8\u09ac \u0995\u09a5\u09be \u09ae\u09a8\u09c7 \u098f\u09b2\u0964<\/p>\r\n<p> <\/p>\r\n<p>\u099a\u09bf\u09a4\u09cd\u09b0 \u09b8\u09cc\u099c\u09a8\u09cd\u09af\u09c7- \u0987\u09a8\u09cd\u099f\u09be\u09b0\u09a8\u09c7\u099f<\/p>","content_html":"<p><img src=\"\/storage\/app\/media\/0%20at%20first\/cropped-images\/swapan-som-byline-1-0-0-0-0-1778310346.png\"><\/p>\n<h4><strong>\u09b8\u09cd\u09ac\u09aa\u09a8 \u09b8\u09cb\u09ae, \u09aa\u09cd\u09b0\u0996\u09cd\u09af\u09be\u09a4 \u09b8\u0999\u09cd\u0997\u09c0\u09a4 \u09b6\u09bf\u09b2\u09cd\u09aa\u09c0 \u098f\u09ac\u0982 \u09b8\u0999\u09cd\u0997\u09c0\u09a4 \u0997\u09ac\u09c7\u09b7\u0995<\/strong><\/h4>\n<p>\u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5\u09c7\u09b0 \u0997\u09be\u09a8\u09c7\u09b0 \u09aa\u09c2\u09b0\u09cd\u09a3\u09be\u0999\u09cd\u0997 \u09b8\u0982\u0995\u09b2\u09a8 \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8\u2019 \u09af\u0996\u09a8 \u09aa\u09cd\u09b0\u09a5\u09ae \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6\u09bf\u09a4 \u09b9\u09af\u09bc \u09a4\u0996\u09a8 \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf\u0995\u09c7 \u0995\u09be\u09b2\u09be\u09a8\u09c1\u0995\u09cd\u09b0\u09ae\u09bf\u0995\u09ad\u09be\u09ac\u09c7 \u09b8\u09be\u099c\u09be\u09a8\u09cb \u09b9\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u0964 \u09a4\u09be\u09b0 \u09aa\u09cd\u09b0\u09a5\u09ae \u09a6\u09c1\u099f\u09bf \u0996\u09a3\u09cd\u09a1 \u09ac\u09c7\u09b0\u09cb\u09af\u09bc \u09e7\u09e9\u09e9\u09ee \u09ac\u0999\u09cd\u0997\u09be\u09ac\u09cd\u09a6\u09c7, \u09a4\u09c3\u09a4\u09c0\u09af\u09bc\u099f\u09bf \u09e7\u09e9\u09e9\u09ef-\u098f\u0964 \u098f\u09b0\u09aa\u09b0 \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8\u2019-\u098f\u09b0 \u09a8\u09ac\u09cd\u09af\u09ac\u09bf\u09a8\u09cd\u09af\u09b8\u09cd\u09a4 \u09a6\u09cd\u09ac\u09bf\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3 \u09a6\u09c1\u099f\u09bf \u0996\u09a3\u09cd\u09a1\u09c7 \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6\u09bf\u09a4 \u09b9\u09af\u09bc \u09e7\u09e9\u09ea\u09ee-\u098f \u098f\u09ac\u0982 \u09a4\u09c3\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u0996\u09a3\u09cd\u09a1 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5\u09c7\u09b0 \u09ae\u09c3\u09a4\u09cd\u09af\u09c1\u09b0 \u09aa\u09cd\u09b0\u09be\u09af\u09bc \u0989\u09a8\u09bf\u09b6 \u09ac\u099b\u09b0 \u09aa\u09b0 \u09e7\u09e9\u09eb\u09ed-\u09a4\u09c7\u0964 \u098f\u0987 \u09a4\u09c3\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u0996\u09a3\u09cd\u09a1 \u09b8\u09ae\u09cd\u09aa\u09be\u09a6\u09a8\u09be \u0995\u09b0\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u09c7\u09a8 \u0995\u09be\u09a8\u09be\u0987 \u09b8\u09be\u09ae\u09a8\u09cd\u09a4\u0964 \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8\u2019 \u09a6\u09cd\u09ac\u09bf\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf \u09ac\u09bf\u09b7\u09af\u09bc \u0985\u09a8\u09c1\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c0 \u0995\u09af\u09bc\u09c7\u0995\u099f\u09bf \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 \u09ac\u09bf\u09a8\u09cd\u09af\u09b8\u09cd\u09a4 \u0995\u09b0\u09c7\u09a8\u2013\u09aa\u09c2\u099c\u09be, \u09b8\u09cd\u09ac\u09a6\u09c7\u09b6 (\u09e7\u09ae \u0996\u09a3\u09cd\u09a1), \u09aa\u09cd\u09b0\u09c7\u09ae, \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09c3\u09a4\u09bf, \u09ac\u09bf\u099a\u09bf\u09a4\u09cd\u09b0, \u0986\u09a8\u09c1\u09b7\u09cd\u09a0\u09be\u09a8\u09bf\u0995 (\u09e8\u09af\u09bc \u0996\u09a3\u09cd\u09a1)\u0964 \u0995\u09c7\u09a8\u09a8\u09be \u09a4\u09be\u0981\u09b0 \u09ae\u09a8\u09c7 \u09b9\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09bf\u09b2: \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8 \u09af\u0996\u09a8 \u09aa\u09cd\u09b0\u09a5\u09ae \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6\u09bf\u09a4 \u09b9\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09bf\u09b2 \u09a4\u0996\u09a8 \u09b8\u0982\u0995\u09b2\u09a8\u0995\u09b0\u09cd\u09a4\u09be\u09b0\u09be \u09b8\u09a4\u09cd\u09ac\u09b0\u09a4\u09be\u09b0 \u09a4\u09be\u09a1\u09bc\u09a8\u09be\u09af\u09bc \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf\u09b0 \u09ae\u09a7\u09cd\u09af\u09c7 \u09ac\u09bf\u09b7\u09af\u09bc\u09be\u09a8\u09c1\u0995\u09cd\u09b0\u09ae\u09bf\u0995 \u09b6\u09c3\u0999\u09cd\u0996\u09b2\u09be\u09ac\u09bf\u09a7\u09be\u09a8 \u0995\u09b0\u09a4\u09c7 \u09aa\u09be\u09b0\u09c7\u09a8\u09a8\u09bf\u0964 \u09a4\u09be\u09a4\u09c7 \u0995\u09c7\u09ac\u09b2 \u09af\u09c7 \u09ac\u09cd\u09af\u09ac\u09b9\u09be\u09b0\u09c7\u09b0 \u09aa\u0995\u09cd\u09b7\u09c7 \u09ac\u09bf\u0998\u09cd\u09a8 \u09b9\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09bf\u09b2 \u09a4\u09be \u09a8\u09af\u09bc, \u09b8\u09be\u09b9\u09bf\u09a4\u09cd\u09af\u09c7\u09b0 \u09a6\u09bf\u0995 \u09a5\u09c7\u0995\u09c7 \u09b0\u09b8\u09ac\u09cb\u09a7\u09c7\u09b0\u0993 \u0995\u09cd\u09b7\u09a4\u09bf \u0995\u09b0\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u0964 \u09b8\u09c7\u0987 \u099c\u09a8\u09cd\u09af\u09c7 \u098f\u0987 \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7 \u09ad\u09be\u09ac\u09c7\u09b0 \u0985\u09a8\u09c1\u09b7\u0999\u09cd\u0997 \u09b0\u0995\u09cd\u09b7\u09be \u0995\u09b0\u09c7 \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf \u09b8\u09be\u099c\u09be\u09a8\u09cb \u09b9\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09c7\u0964\u2019 \u098f-\u0995\u09a5\u09be \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8\u2019-\u098f\u09b0 \u09ad\u09c2\u09ae\u09bf\u0995\u09be\u09af\u09bc \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u099c\u09be\u09a8\u09bf\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u09c7\u09a8\u0964 \u098f\u0987 \u09a6\u09cd\u09ac\u09bf\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3 \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8\u2019-\u0987 \u098f\u0996\u09a8 \u09aa\u09cd\u09b0\u099a\u09b2\u09bf\u09a4\u0964<\/p>\n<p>\u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8\u2019 \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6\u09c7\u09b0 \u0986\u0997\u09c7 \u099c\u09c0\u09ac\u09a8\u09c7\u09b0 \u09ac\u09bf\u09ad\u09bf\u09a8\u09cd\u09a8 \u09aa\u09b0\u09cd\u09ac\u09c7 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5\u09c7\u09b0 \u09a8\u09be\u09a8\u09be \u0997\u09c0\u09a4\u09bf-\u09b8\u0982\u0995\u09b2\u09a8 \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6\u09bf\u09a4 \u09b9\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u0964 \u09aa\u09cd\u09b0\u09a5\u09ae \u09ac\u09c7\u09b0\u09cb\u09af\u09bc \u2018\u09b0\u09ac\u09bf\u099a\u09cd\u099b\u09be\u09af\u09bc\u09be\u2019 \u09e7\u09e8\u09ef\u09e8 \u09ac\u0999\u09cd\u0997\u09be\u09ac\u09cd\u09a6\u09c7, \u0995\u09ac\u09bf\u09b0 \u09ac\u09af\u09bc\u09b8 \u09a4\u0996\u09a8 \u099a\u09ac\u09cd\u09ac\u09bf\u09b6\u0964 \u09a4\u09be\u09b0 \u09aa\u09b0 \u098f\u0995\u09c7 \u098f\u0995\u09c7 \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6\u09bf\u09a4 \u09b9\u09af\u09bc \u2018\u0997\u09be\u09a8\u09c7\u09b0 \u09ac\u09b9\u09bf \u0993 \u09ac\u09be\u09b2\u09cd\u09ae\u09c0\u0995\u09bf \u09aa\u09cd\u09b0\u09a4\u09bf\u09ad\u09be\u2019 (\u09e7\u09e9\u09e6\u09e6), \u2018\u0995\u09be\u09ac\u09cd\u09af \u0997\u09cd\u09b0\u09a8\u09cd\u09a5\u09be\u09ac\u09b2\u09c0\u2019(\u09e7\u09e9\u09e6\u09e9), \u2018\u09ac\u09be\u0989\u09b2\u2019(\u09e7\u09e9\u09e7\u09e8), \u2018\u0997\u09be\u09a8\u2019(\u09e7\u09ef\u09e7\u09eb) \u0987\u09a4\u09cd\u09af\u09be\u09a6\u09bf\u0964 \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0\u2019 (\u09e7\u09e9\u09e9\u09e8) \u098f\u09ae\u09a8\u0987 \u098f\u0995\u099f\u09bf \u0997\u09c0\u09a4\u09bf\u0997\u09cd\u09b0\u09a8\u09cd\u09a5 \u09af\u09be \u0986\u099c \u09a5\u09c7\u0995\u09c7 \u09a0\u09bf\u0995 \u098f\u0995\u09b6 \u09ac\u099b\u09b0 \u0986\u0997\u09c7 \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6\u09bf\u09a4 \u09b9\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u0964 \u098f\u09b0 \u09ad\u09c2\u09ae\u09bf\u0995\u09be\u09af\u09bc \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u09b2\u09bf\u0996\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u09c7\u09a8: \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0\u09a4\u09c7 \u09af\u09c7 \u09b8\u09ae\u09b8\u09cd\u09a4 \u09b0\u099a\u09a8\u09be \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6 \u0995\u09b0\u09be \u09b9\u0987\u09b2 \u09a4\u09be\u09b9\u09be\u09b0 \u09b8\u09ac\u0997\u09c1\u09b2\u09bf\u0987 \u0997\u09be\u09a8, \u09b8\u09c1\u09b0\u09c7 \u09ac\u09b8\u09be\u09a8\u09cb\u0964 \u098f\u0987 \u0995\u09be\u09b0\u09a3\u09c7 \u0995\u09cb\u09a8\u09cb \u0995\u09cb\u09a8\u09cb \u09aa\u09a6\u09c7 \u099b\u09a8\u09cd\u09a6\u09c7\u09b0 \u09ac\u09be\u0981\u09a7\u09a8 \u09a8\u09be\u0987\u0964 \u09a4\u09ce\u09b8\u09a4\u09cd\u09a4\u09cd\u09ac\u09c7\u0993 \u098f \u0997\u09c1\u09b2\u09bf\u0995\u09c7 \u0997\u09c0\u09a4\u09bf\u0995\u09be\u09ac\u09cd\u09af\u09b0\u09c2\u09aa\u09c7 \u09aa\u09a1\u09bc\u09be \u09af\u09be\u0987\u09a4\u09c7 \u09aa\u09be\u09b0\u09c7 \u09ac\u09b2\u09bf\u09af\u09bc\u09be \u0986\u09ae\u09be\u09b0 \u09ac\u09bf\u09b6\u09cd\u09ac\u09be\u09b8\u0964\u2019 \u098f\u0996\u09be\u09a8\u09c7 \u09b8\u0982\u0995\u09b2\u09bf\u09a4 \u09aa\u09cd\u09b0\u09be\u09af\u09bc \u09b8\u09ac \u0997\u09be\u09a8\u0987 \u09a8\u09ac\u09b0\u099a\u09bf\u09a4, \u0995\u09be\u09b2\u0995\u09cd\u09b0\u09ae \u09ae\u09cb\u099f\u09be\u09ae\u09c1\u099f\u09bf \u09ad\u09be\u09ac\u09c7 \u09aa\u09cc\u09b7 \u09e7\u09e9\u09e8\u09e7 \u09a5\u09c7\u0995\u09c7 \u09aa\u09cc\u09b7 \u09e7\u09e9\u09e9\u09e7\u0964 \u098f\u0987 \u09b8\u09ae\u09af\u09bc\u09b8\u09c0\u09ae\u09be\u09af\u09bc \u09b0\u099a\u09bf\u09a4 \u09b8\u09ac \u0997\u09be\u09a8\u0987 \u0995\u09bf\u09a8\u09cd\u09a4\u09c1 \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0\u2019-\u09a4\u09c7 \u09b8\u09cd\u09a5\u09be\u09a8 \u09aa\u09be\u09af\u09bc \u09a8\u09bf\u0964 \u09ae\u09cb\u099f \u09e8\u09e9\u09eb\u099f\u09bf \u0997\u09be\u09a8 \u098f\u0996\u09be\u09a8\u09c7 \u09b8\u0982\u0995\u09b2\u09bf\u09a4 \u09b9\u09af\u09bc\u0964 \u098f\u0987 \u0997\u09c0\u09a4\u09bf\u0997\u09cd\u09b0\u09a8\u09cd\u09a5\u09c7\u09b0 \u098f\u0995\u099f\u09bf \u09ac\u09bf\u09b6\u09c7\u09b7 \u09b2\u0995\u09cd\u09b7\u09cd\u09af\u09a3\u09c0\u09af\u09bc \u09a6\u09bf\u0995 \u09b9\u09b2, \u098f\u0987 \u09aa\u09cd\u09b0\u09a5\u09ae \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u0995\u09af\u09bc\u09c7\u0995\u099f\u09bf \u09b6\u09bf\u09b0\u09cb\u09a8\u09be\u09ae \u09a6\u09bf\u09af\u09bc\u09c7 \u09a4\u09be\u0981\u09b0 \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf\u09b0 \u09ac\u09bf\u09b7\u09af\u09bc-\u09ac\u09bf\u09a8\u09cd\u09af\u09be\u09b8 \u0995\u09b0\u09be\u09b0 \u09aa\u09cd\u09b0\u09af\u09bc\u09be\u09b8 \u0995\u09b0\u09b2\u09c7\u09a8\u0964 \u09ac\u09bf\u09b7\u09af\u09bc\u0997\u09c1\u09b2\u09bf \u098f\u09b0\u0995\u09ae: \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u0997\u09be\u09a8\u2019, \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09a4\u09cd\u09af\u09be\u09b6\u09be\u2019, \u2018\u09aa\u09c2\u099c\u09be\u2019, \u2018\u0985\u09ac\u09b8\u09be\u09a8\u2019, \u2018\u09ac\u09bf\u09ac\u09bf\u09a7\u2019 \u0993 \u2018\u098b\u09a4\u09c1\u099a\u0995\u09cd\u09b0\u2019\u200c\u200c\u0964 \u098f\u0987 \u09aa\u09cd\u09b0\u09c7\u0995\u09cd\u09b7\u09bf\u09a4\u09c7 \u09ac\u09b2\u09be \u0985\u09b8\u0999\u09cd\u0997\u09a4 \u09b9\u09ac\u09c7 \u09a8\u09be \u09af\u09c7, \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8\u2019 \u09a6\u09cd\u09ac\u09bf\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u09af\u09c7\u09ad\u09be\u09ac\u09c7 \u09a4\u09be\u0981\u09b0 \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf\u09b0 \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc \u09ad\u09be\u0997 \u0995\u09b0\u09b2\u09c7\u09a8 \u2018\u09ad\u09be\u09ac\u09c7\u09b0 \u0985\u09a8\u09c1\u09b7\u0999\u09cd\u0997 \u09b0\u0995\u09cd\u09b7\u09be \u0995\u09b0\u09c7\u2019, \u09a4\u09be\u09b0 \u0989\u09ce\u09b8 \u0993\u0987 \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0\u2019\u0964<\/p>\n<p>\u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0\u2019-\u09b0 \u098f\u0995\u099f\u09bf \u09a6\u09cd\u09ac\u09bf\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3 \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6 \u09aa\u09be\u09af\u09bc \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5\u09c7\u09b0 \u09ae\u09c3\u09a4\u09cd\u09af\u09c1\u09b0 \u09ac\u09b9\u09c1\u09a6\u09bf\u09a8 \u09aa\u09b0 \u09e7\u09ea\u09e6\u09e8-\u098f, \u0995\u09be\u09a8\u09be\u0987 \u09b8\u09be\u09ae\u09a8\u09cd\u09a4\u09c7\u09b0 \u09b8\u09ae\u09cd\u09aa\u09be\u09a6\u09a8\u09be\u09af\u09bc\u0964 \u098f\u0987 \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7 \u0995\u09be\u09a8\u09be\u0987 \u09b8\u09be\u09ae\u09a8\u09cd\u09a4 \u098f\u0995\u099f\u09bf \u09aa\u09b0\u09bf\u09b6\u09bf\u09b7\u09cd\u099f \u09af\u09cb\u0997 \u0995\u09b0\u09c7\u09a8, \u09b8\u09c7\u0996\u09be\u09a8\u09c7 \u09aa\u09cd\u09b0\u09a5\u09ae \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7\u09b0 \u2018\u09ac\u09bf\u09ac\u09bf\u09a7\u2019 \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7\u09b0 \u09a6\u09c1\u099f\u09bf \u0997\u09be\u09a8 (\u2018\u099c\u09a8\u0997\u09a3\u09ae\u09a8-\u0985\u09a7\u09bf\u09a8\u09be\u09af\u09bc\u0995\u2019 \u0993 \u2018\u09a6\u09c7\u09b6 \u09a6\u09c7\u09b6 \u09a8\u09a8\u09cd\u09a6\u09bf\u09a4 \u0995\u09b0\u09bf\u2019) \u09b8\u09b0\u09bf\u09af\u09bc\u09c7 \u09a8\u09c7\u0993\u09af\u09bc\u09be \u09b9\u09af\u09bc \u098f\u09ac\u0982 \u0986\u09b0\u09cb \u09e9\u09ea\u099f\u09bf \u0997\u09be\u09a8 \u09af\u09c1\u0995\u09cd\u09a4 \u0995\u09b0\u09be \u09b9\u09af\u09bc\u0964 \u098f\u0987 \u09b8\u0982\u0995\u09b2\u09a8\u09c7\u09b0 \u0995\u09c8\u09ab\u09bf\u09af\u09bc\u09a4 \u09b9\u09bf\u09b8\u09c7\u09ac\u09c7 \u2018\u0997\u09cd\u09b0\u09a8\u09cd\u09a5\u09aa\u09b0\u09bf\u099a\u09af\u09bc\u2019-\u098f \u09b8\u09ae\u09cd\u09aa\u09be\u09a6\u0995 \u099c\u09be\u09a8\u09be\u099a\u09cd\u099b\u09c7\u09a8: \u2018...\u098f\u0987 \u0997\u09c0\u09a4\u09bf\u0995\u09be\u09ac\u09cd\u09af\u09c7... \u0985\u09a7\u09bf\u0995\u09be\u0982\u09b6 \u0997\u09be\u09a8\u0987 \u09a8\u09c2\u09a4\u09a8 \u09b0\u099a\u09a8\u09be (\u0995\u09be\u09b2-\u09b8\u09c0\u09ae\u09be \u09a7\u09b0\u09be \u09af\u09be\u0995 \u09e7\u09e9\u09e8\u09e7 \u09aa\u09cc\u09b7 \u09b9\u0987\u09a4\u09c7 \u09e7\u09e9\u09e9\u09e8 \u09aa\u09cc\u09b7 \u0985\u09ac\u09a7\u09bf...\u0985\u09a5\u099a \u0989\u0995\u09cd\u09a4 \u0995\u09be\u09b2 \u09aa\u09b0\u09cd\u09ac\u09c7 \u09b0\u099a\u09bf\u09a4, \u09a8\u09be\u099f\u0995\u09c7 \u09ac\u09cd\u09af\u09ac\u09b9\u09c3\u09a4 \u09ac\u09be \u09ac\u09cd\u09af\u09ac\u09b9\u09be\u09b0\u09af\u09cb\u0997\u09cd\u09af, \u0995\u09a4\u0995\u0997\u09c1\u09b2\u09bf \u0997\u09be\u09a8 \u09a5\u09be\u0995\u09bf\u09b2\u09c7\u0993, \u09af\u09c7-\u0995\u09cb\u09a8\u09cb \u0995\u09be\u09b0\u09a3\u09c7 \u09b9\u0989\u0995 \u09b8\u09ac \u0997\u09be\u09a8 \u09a8\u09be\u0987 \u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0\u09a4\u09c7 \u0987\u09b9\u09be\u0993 \u09a6\u09c7\u0996\u09be \u09af\u09be\u09af\u09bc\u0964 \u098f\u099c\u09a8\u09cd\u09af\u0987 \u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0\u09b0 \u09a8\u09c2\u09a4\u09a8 \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7 \u098f\u0995\u099f\u09bf \u09aa\u09b0\u09bf\u09b6\u09bf\u09b7\u09cd\u099f-\u09af\u09cb\u099c\u09a8\u09be\u09b0 \u0985\u09a8\u09bf\u09ac\u09be\u09b0\u09cd\u09af\u09a4\u09be\u0964\u2019<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img src=\"\/storage\/app\/media\/0%20at%20first\/cropped-images\/Portrait_of_Rabindranath_Tagore_photographed_during_Bengali_Wikipedia_10th_Anniversary_Celebration_Jadavpur_University_Campus5887-0-0-0-0-1778310581.jpg\"><\/p>\n<p>\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0-\u09b0 \u09aa\u09cd\u09b0\u09a5\u09ae \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7 \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u0997\u09be\u09a8\u2019 \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 \u09e9\u09eb\u099f\u09bf, \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09a4\u09cd\u09af\u09be\u09b6\u09be\u2019 \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 \u09e9\u09e9\u099f\u09bf, \u2018\u09aa\u09c2\u099c\u09be\u2019-\u09af\u09bc \u09e9\u09e6\u099f\u09bf, \u2018\u0985\u09ac\u09b8\u09be\u09a8\u2019-\u098f \u09e8\u09e7\u099f\u09bf, \u2018\u09ac\u09bf\u09ac\u09bf\u09a7\u2019-\u09a4\u09c7 \u09e9\u09e9\u099f\u09bf \u098f\u09ac\u0982 \u2018\u098b\u09a4\u09c1\u099a\u0995\u09cd\u09b0\u2019-\u09a4\u09c7 \u09ee\u09e9\u099f\u09bf \u0997\u09be\u09a8 \u09b0\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09c7\u0964 \u098f \u09a5\u09c7\u0995\u09c7 \u09b8\u09cd\u09b0\u09b7\u09cd\u099f\u09be\u09b0 \u09b8\u09c7-\u09b8\u09ae\u09af\u09bc\u0995\u09be\u09b0 \u099a\u09bf\u09a8\u09cd\u09a4\u09be\u09ad\u09be\u09ac\u09a8\u09be\u09b0\u200c\u200c\u200c \u0985\u09ad\u09bf\u09ae\u09c2\u0996\u09c7\u09b0 \u0995\u09bf\u099b\u09c1\u099f\u09be \u09b9\u09a6\u09bf\u09b6 \u09aa\u09be\u0993\u09af\u09bc\u09be \u09af\u09be\u09af\u09bc\u0964 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u09af\u09c7 \u09a4\u0996\u09a8 \u0985\u09a8\u09c7\u0995\u099f\u09be\u0987 \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09c3\u09a4\u09bf\u09a4\u09c7 \u09ae\u0997\u09cd\u09a8 \u09b8\u09c7\u099f\u09be \u09ac\u09bf\u09ad\u09bf\u09a8\u09cd\u09a8 \u09ac\u09bf\u09b7\u09af\u09bc\u09c7\u09b0 \u0997\u09be\u09a8\u09c7\u09b0 \u09b8\u0982\u0996\u09cd\u09af\u09be \u09a6\u09c7\u0996\u09c7\u0987 \u09ac\u09cb\u099d\u09be \u09af\u09be\u09af\u09bc\u0964<\/p>\n<p>\u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0\u2019-\u09b0 \u098f\u0995\u099f\u09bf \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7\u09b0 \u09a8\u09be\u09ae \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u0997\u09be\u09a8\u2019\u0964 \u098f\u0987 \u09b8\u09c2\u09a4\u09cd\u09b0\u09c7 \u09a8\u09bf\u09b6\u09cd\u099a\u09af\u09bc\u0987 \u09ae\u09a8\u09c7 \u09aa\u09a1\u09bc\u09ac\u09c7 \u09af\u09c7, \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8\u2019 \u09a6\u09cd\u09ac\u09bf\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u2018\u09aa\u09c2\u099c\u09be\u2019 \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7\u09b0 \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf\u0995\u09c7 \u0986\u09ac\u09be\u09b0 \u0985\u09a8\u09c7\u0995\u0997\u09c1\u09b2\u09bf \u0989\u09aa\u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 \u09ad\u09be\u0997 \u0995\u09b0\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u09c7\u09a8 \u09af\u09be\u09b0 \u098f\u0995\u099f\u09bf\u09b0 \u09a8\u09be\u09ae \u2018\u0997\u09be\u09a8\u2019\u0964 \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09c7\u09ae\u2019 \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7\u0993 \u09a6\u09c7\u0996\u09be \u09af\u09be\u09af\u09bc \u09a6\u09c1\u099f\u09bf \u09ad\u09be\u0997, \u2018\u0997\u09be\u09a8\u2019 \u0993 \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09c7\u09ae\u09ac\u09c8\u099a\u09bf\u09a4\u09cd\u09b0\u09cd\u09af\u2019\u0964 \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0-\u09b0 \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u0997\u09be\u09a8\u2019 \u09b6\u09bf\u09b0\u09cb\u09a8\u09be\u09ae\u09c7 \u09b8\u0982\u0995\u09b2\u09bf\u09a4 \u098f\u0995\u09be\u09a7\u09bf\u0995 \u0997\u09be\u09a8 \u09aa\u09b0\u09c7 \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8\u2019-\u098f\u09b0 \u09aa\u09c2\u099c\u09be \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7\u09b0 \u2018\u0997\u09be\u09a8\u2019 \u0993 \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09c7\u09ae\u2019-\u098f\u09b0 \u2018\u0997\u09be\u09a8\u2019 \u0989\u09aa\u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 \u09b8\u09cd\u09a5\u09be\u09a8 \u09aa\u09c7\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09c7\u0964 \u09af\u09c7\u09ae\u09a8 \u2018\u09a4\u09cb\u09ae\u09be\u09b0 \u09b8\u09c1\u09b0\u09c7\u09b0 \u09a7\u09be\u09b0\u09be\u2019, \u2018\u0995\u09be\u09a8\u09cd\u09a8\u09be\u09b9\u09be\u09b8\u09bf\u09b0 \u09a6\u09cb\u09b2-\u09a6\u09cb\u09b2\u09be\u09a8\u09cb\u2019, \u2018\u0986\u09ae\u09bf \u09a4\u09cb\u09ae\u09be\u09af\u09bc \u09af\u09a4 \u09b6\u09c1\u09a8\u09bf\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u09c7\u09ae \u0997\u09be\u09a8\u2019, \u2018\u0986\u09ae\u09be\u09b0 \u09af\u09c7 \u0997\u09be\u09a8\u2019, \u2018\u09af\u09a4\u0996\u09a8 \u09a4\u09c1\u09ae\u09bf \u0986\u09ae\u09be\u09af\u09bc\u2019, \u2018\u0997\u09be\u09a8\u09c7\u09b0 \u099d\u09b0\u09a8\u09be\u09a4\u09b2\u09be\u09af\u09bc\u2019, \u2018\u0995\u09c2\u09b2 \u09a5\u09c7\u0995\u09c7 \u09ae\u09cb\u09b0 \u0997\u09be\u09a8\u09c7\u09b0 \u09a4\u09b0\u09c0\u2019 \u0987\u09a4\u09cd\u09af\u09be\u09a6\u09bf \u09aa\u09c2\u099c\u09be-\u09b0 \u2018\u0997\u09be\u09a8\u2019-\u098f \u098f\u09ac\u0982 \u2018\u0997\u09be\u09a8\u09c7\u09b0 \u09ad\u09c7\u09b2\u09be\u09af\u09bc \u09ac\u09c7\u09b2\u09be \u0985\u09ac\u09c7\u09b2\u09be\u09af\u09bc\u2019, \u2018\u09af\u09be\u09af\u09bc \u09a8\u09bf\u09af\u09bc\u09c7 \u09af\u09be\u09af\u09bc \u0986\u09ae\u09be\u09af\u09bc\u00a0 \u09a8\u09bf\u09af\u09bc\u09c7 \u09af\u09be\u09af\u09bc\u2019, \u2018\u0986\u09ae\u09be\u09b0 \u09ae\u09a8\u09c7\u09b0 \u09ae\u09be\u099d\u09c7\u2019, \u2018\u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf \u09ae\u09cb\u09b0 \u09b6\u09c8\u09ac\u09be\u09b2\u09c7\u09b0\u0987 \u09a6\u09b2\u2019 \u0987\u09a4\u09cd\u09af\u09be\u09a6\u09bf \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09c7\u09ae\u2019-\u098f\u09b0 \u2018\u0997\u09be\u09a8\u2019-\u098f \u0986\u099b\u09c7\u0964 \u098f\u0993 \u09a6\u09c7\u0996\u09be \u09af\u09be\u099a\u09cd\u099b\u09c7 \u09af\u09c7 \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0\u2019-\u09b0 \u09ac\u09bf\u09ad\u09bf\u09a8\u09cd\u09a8 \u09ac\u09bf\u09b7\u09af\u09bc\u09ad\u09c1\u0995\u09cd\u09a4 \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8\u2019-\u098f\u09b0 \u09a6\u09cd\u09ac\u09bf\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7 \u09a8\u09be\u09a8\u09be \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 \u09ac\u09bf\u09a8\u09cd\u09af\u09b8\u09cd\u09a4 \u0995\u09b0\u09c7\u099b\u09c7\u09a8\u0964 \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u0997\u09be\u09a8\u2019-\u098f\u09b0 \u2018\u09aa\u09c2\u09b0\u09cd\u09ac\u09be\u099a\u09b2\u09c7\u09b0 \u09aa\u09be\u09a8\u09c7 \u09a4\u09be\u0995\u09be\u0987\u2019 \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8\u2019-\u098f \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09c3\u09a4\u09bf\u2019 \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 (\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0-\u09a4\u09c7 \u0995\u09bf\u09a8\u09cd\u09a4\u09c1 \u2018\u098b\u09a4\u09c1\u099a\u0995\u09cd\u09b0\u2019 \u09a8\u09be\u09ae\u09c7 \u098f\u0995\u099f\u09bf \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc \u0986\u099b\u09c7), \u2018\u0986\u0995\u09be\u09b6 \u09b9\u09a4\u09c7 \u0986\u0995\u09be\u09b6\u09aa\u09a5\u09c7\u2019, \u2018\u0995\u09cb\u09a8 \u09b8\u09c2\u09a6\u09c2\u09b0 \u09b9\u09a4\u09c7\u2019 \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8\u2019-\u098f \u2018\u09ac\u09bf\u099a\u09bf\u09a4\u09cd\u09b0\u2019 \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 \u0986\u099b\u09c7 \u09af\u09a6\u09bf\u0993 \u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0-\u09a4\u09c7 \u2018\u09ac\u09bf\u09ac\u09bf\u09a7\u2019 \u09a8\u09be\u09ae\u09c7 \u098f\u0995\u099f\u09bf \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc \u09b0\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09c7\u0964 \u098f\u0987 \u2018\u09ac\u09bf\u09ac\u09bf\u09a7\u2019 \u09a5\u09c7\u0995\u09c7\u0987 \u09a8\u09bf\u09b6\u09cd\u099a\u09af\u09bc\u0987 \u2018\u09ac\u09bf\u09ac\u09bf\u09a7\u2019 \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7\u09b0 \u09ad\u09be\u09ac\u09a8\u09be\u0964 \u0986\u09b0\u09cb \u0995\u09bf\u099b\u09c1 \u098f\u09ae\u09a8 \u0989\u09a6\u09be\u09b9\u09b0\u09a3 \u09a6\u09c7\u0993\u09af\u09bc\u09be \u09af\u09be\u09af\u09bc\u0964 \u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8-\u098f \u2018\u09ac\u09bf\u099a\u09bf\u09a4\u09cd\u09b0\u2019 \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7\u09b0 \u2018\u09a6\u09c2\u09b0\u09a6\u09c7\u09b6\u09c0 \u09b8\u09c7\u0987 \u09b0\u09be\u0996\u09be\u09b2 \u099b\u09c7\u09b2\u09c7\u2019 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0-\u09b0 \u2018\u09ac\u09bf\u09ac\u09bf\u09a7\u2019-\u09a4\u09c7 \u09a8\u09be \u09b0\u09c7\u0996\u09c7 \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09a4\u09cd\u09af\u09be\u09b6\u09be\u2019-\u09af\u09bc \u09b0\u09c7\u0996\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u09c7\u09a8\u0964 \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09a4\u09cd\u09af\u09be\u09b6\u09be-\u09b0 \u2018\u0986\u09ae\u09be\u09b0 \u09a6\u09bf\u09a8 \u09ab\u09c1\u09b0\u09be\u09b2\u09cb\u2019, \u2018\u09ae\u09cb\u09b0 \u09ac\u09c0\u09a3\u09be \u0993\u09a0\u09c7\u2019, \u2018\u0985\u09ac\u09b8\u09be\u09a8\u2019-\u098f\u09b0 \u2018\u0993\u0987 \u09ac\u09c1\u099d\u09bf \u0995\u09be\u09b2\u09ac\u09c8\u09b6\u09be\u0996\u09c0\u2019, \u2018\u09ac\u09bf\u09ac\u09bf\u09a7\u2019-\u09b0 \u2018\u09b8\u09be\u09b0\u09be \u09a8\u09bf\u09b6\u09bf \u099b\u09bf\u09b2\u09c7\u09ae \u09b6\u09c1\u09af\u09bc\u09c7\u2019 \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8\u2019-\u098f\u09b0 \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09c3\u09a4\u09bf\u2019 \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 \u09b8\u09a0\u09bf\u0995\u09ad\u09be\u09ac\u09c7\u0987 \u09ac\u09bf\u09a8\u09cd\u09af\u09b8\u09cd\u09a4 \u0995\u09b0\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u09c7\u09a8\u0964 \u098f\u0995\u0987\u09ad\u09be\u09ac\u09c7 \u2018\u098b\u09a4\u09c1\u099a\u0995\u09cd\u09b0\u2019-\u09b0 \u2018\u0995\u09cd\u09b2\u09be\u09a8\u09cd\u09a4 \u09ac\u09be\u0981\u09b6\u09bf\u09b0 \u09b6\u09c7\u09b7 \u09b0\u09be\u0997\u09bf\u09a3\u09c0\u2019, \u2018\u098f \u0995\u09bf \u09b8\u09c1\u09a7\u09be\u09b0\u09b8 \u0986\u09a8\u09c7\u2019 \u09ac\u09be \u2018\u09a4\u09cb\u09ae\u09be\u09b0 \u09ac\u09c0\u09a3\u09be\u09af\u09bc \u0997\u09be\u09a8 \u099b\u09bf\u09b2\u2019 \u09af\u09a5\u09be\u09af\u09a5\u09ad\u09be\u09ac\u09c7\u0987 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8\u2019-\u098f \u09b0\u09be\u0996\u09c7\u09a8 \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09c7\u09ae\u2019 \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7\u0964<\/p>\n<p>\u098f \u09ac\u099b\u09b0 \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0\u2019 \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6\u09c7\u09b0 \u09b6\u09a4\u09ac\u09b0\u09cd\u09b7\u0964 \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0\u2019-\u09b0 \u09b8\u09cd\u09ac\u09a4\u09a8\u09cd\u09a4\u09cd\u09b0 \u0997\u09c1\u09b0\u09c1\u09a4\u09cd\u09ac \u098f\u0996\u09be\u09a8\u09c7\u0987 \u09af\u09c7, \u098f\u0987 \u09b8\u0982\u0995\u09b2\u09a8\u09c7\u0987 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u09a4\u09be\u0981\u09b0 \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf\u0995\u09c7 \u09ac\u09bf\u09b7\u09af\u09bc \u0985\u09a8\u09c1\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c0 \u09b8\u09be\u099c\u09be\u09a8\u09cb\u09b0 \u09aa\u09cd\u09b0\u09a5\u09ae \u09aa\u09cd\u09b0\u09af\u09bc\u09be\u09b8 \u0995\u09b0\u09c7\u09a8 \u09af\u09be \u09aa\u09c2\u09b0\u09cd\u09a3\u09a4\u09be \u09aa\u09be\u09af\u09bc \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8\u2019 \u09a6\u09cd\u09ac\u09bf\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7\u0964 \u09b8\u09ae\u09cd\u09aa\u09cd\u09b0\u09a4\u09bf \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09b8\u09a6\u09a8\u09c7 \u2018\u09ac\u09c8\u09a4\u09be\u09b2\u09bf\u0995\u2019-\u098f\u09b0 \u2018\u09aa\u09cd\u09b0\u09ac\u09be\u09b9\u09bf\u09a3\u09c0-\u09b0 \u0997\u09be\u09a8\u2019 \u0985\u09a8\u09c1\u09b7\u09cd\u09a0\u09be\u09a8\u09c7\u09b0 \u09aa\u09cd\u09b0\u09c7\u0995\u09cd\u09b7\u09bf\u09a4\u09c7 \u098f\u0987 \u09b8\u09ac \u0995\u09a5\u09be \u09ae\u09a8\u09c7 \u098f\u09b2\u0964<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>\u099a\u09bf\u09a4\u09cd\u09b0 \u09b8\u09cc\u099c\u09a8\u09cd\u09af\u09c7- \u0987\u09a8\u09cd\u099f\u09be\u09b0\u09a8\u09c7\u099f<\/p>","published_at":"2026-05-09 12:00:00","published":1,"created_at":"2026-05-09 12:39:53","updated_at":"2026-05-09 12:42:12","metadata":null,"ginopane_blogtaxonomy_series_id":null,"seo_title":null,"seo_description":null,"seo_keywords":null,"canonical_url":null,"redirect_url":null,"robot_index":null,"robot_follow":null,"summary":"<p><img src=\"\/storage\/app\/media\/0%20at%20first\/cropped-images\/swapan-som-byline-1-0-0-0-0-1778310346.png\"><\/p>\n<h4><strong>\u09b8\u09cd\u09ac\u09aa\u09a8 \u09b8\u09cb\u09ae, \u09aa\u09cd\u09b0\u0996\u09cd\u09af\u09be\u09a4 \u09b8\u0999\u09cd\u0997\u09c0\u09a4 \u09b6\u09bf\u09b2\u09cd\u09aa\u09c0 \u098f\u09ac\u0982 \u09b8\u0999\u09cd\u0997\u09c0\u09a4 \u0997\u09ac\u09c7\u09b7\u0995<\/strong><\/h4>\n<p>\u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5\u09c7\u09b0 \u0997\u09be\u09a8\u09c7\u09b0 \u09aa\u09c2\u09b0\u09cd\u09a3\u09be\u0999\u09cd\u0997 \u09b8\u0982\u0995\u09b2\u09a8 \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8\u2019 \u09af\u0996\u09a8 \u09aa\u09cd\u09b0\u09a5\u09ae \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6\u09bf\u09a4 \u09b9\u09af\u09bc \u09a4\u0996\u09a8 \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf\u0995\u09c7 \u0995\u09be\u09b2\u09be\u09a8\u09c1\u0995\u09cd\u09b0\u09ae\u09bf\u0995\u09ad\u09be\u09ac\u09c7 \u09b8\u09be\u099c\u09be\u09a8\u09cb \u09b9\u09af\u09bc\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u0964 \u09a4\u09be\u09b0 \u09aa\u09cd\u09b0\u09a5\u09ae \u09a6\u09c1\u099f\u09bf \u0996\u09a3\u09cd\u09a1 \u09ac\u09c7\u09b0\u09cb\u09af\u09bc \u09e7\u09e9\u09e9\u09ee \u09ac\u0999\u09cd\u0997\u09be\u09ac\u09cd\u09a6\u09c7, \u09a4\u09c3\u09a4\u09c0\u09af\u09bc\u099f\u09bf \u09e7\u09e9\u09e9\u09ef-\u098f\u0964 \u098f\u09b0\u09aa\u09b0 \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8\u2019-\u098f\u09b0 \u09a8\u09ac\u09cd\u09af\u09ac\u09bf\u09a8\u09cd\u09af\u09b8\u09cd\u09a4 \u09a6\u09cd\u09ac\u09bf\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3 \u09a6\u09c1\u099f\u09bf \u0996\u09a3\u09cd\u09a1\u09c7 \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09be\u09b6\u09bf\u09a4 \u09b9\u09af\u09bc \u09e7\u09e9\u09ea\u09ee-\u098f \u098f\u09ac\u0982 \u09a4\u09c3\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u0996\u09a3\u09cd\u09a1 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5\u09c7\u09b0 \u09ae\u09c3\u09a4\u09cd\u09af\u09c1\u09b0 \u09aa\u09cd\u09b0\u09be\u09af\u09bc \u0989\u09a8\u09bf\u09b6 \u09ac\u099b\u09b0 \u09aa\u09b0 \u09e7\u09e9\u09eb\u09ed-\u09a4\u09c7\u0964 \u098f\u0987 \u09a4\u09c3\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u0996\u09a3\u09cd\u09a1 \u09b8\u09ae\u09cd\u09aa\u09be\u09a6\u09a8\u09be \u0995\u09b0\u09c7\u099b\u09bf\u09b2\u09c7\u09a8 \u0995\u09be\u09a8\u09be\u0987 \u09b8\u09be\u09ae\u09a8\u09cd\u09a4\u0964 \u2018\u0997\u09c0\u09a4\u09ac\u09bf\u09a4\u09be\u09a8\u2019 \u09a6\u09cd\u09ac\u09bf\u09a4\u09c0\u09af\u09bc \u09b8\u0982\u09b8\u09cd\u0995\u09b0\u09a3\u09c7 \u09b0\u09ac\u09c0\u09a8\u09cd\u09a6\u09cd\u09b0\u09a8\u09be\u09a5 \u0997\u09be\u09a8\u0997\u09c1\u09b2\u09bf \u09ac\u09bf\u09b7\u09af\u09bc \u0985\u09a8\u09c1\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c0 \u0995\u09af\u09bc\u09c7\u0995\u099f\u09bf \u09aa\u09b0\u09cd\u09af\u09be\u09af\u09bc\u09c7 \u09ac\u09bf\u09a8\u09cd\u09af\u09b8\u09cd\u09a4 \u0995\u09b0\u09c7\u09a8\u2013\u09aa\u09c2\u099c\u09be, \u09b8\u09cd\u09ac\u09a6\u09c7\u09b6 (\u09e7\u09ae \u0996\u09a3\u09cd\u09a1), \u09aa\u09cd\u09b0\u09c7\u09ae, \u09aa\u09cd\u09b0\u0995\u09c3\u09a4\u09bf, \u09ac\u09bf\u099a\u09bf\u09a4\u09cd\u09b0, \u0986\u09a8\u09c1\u09b7\u09cd\u09a0\u09be\u09a8\u09bf\u0995 (\u09e8\u09af\u09bc \u0996\u09a3\u09cd\u09a1)\u0964 \u0995\u09c7\u09a8\u09a8\u09be \u09a4\u09be\u0981\u09b0 ...<\/p><\/p>","has_summary":true,"categories":[{"id":28,"name":"\u09b8\u09be\u09b9\u09bf\u09a4\u09cd\u09af","slug":"litrature","code":null,"description":"","parent_id":25,"nest_left":30,"nest_right":31,"nest_depth":1,"created_at":"2019-02-07 12:35:48","updated_at":"2019-03-30 13:00:16","url":"https:\/\/www.banglaworldwide.com\/category\/litrature","pivot":{"post_id":1987,"category_id":28}}],"featured_images":[{"id":2859,"disk_name":"69fede03b4e8e102138676.jpg","file_name":"09b7696c0a284452a00b71f145487455.jpg","file_size":315718,"content_type":"image\/jpeg","title":null,"description":null,"field":"featured_images","sort_order":2859,"created_at":"2026-05-09 12:40:59","updated_at":"2026-05-09 12:41:01","path":"https:\/\/www.banglaworldwide.com\/storage\/app\/uploads\/public\/69f\/ede\/03b\/69fede03b4e8e102138676.jpg","extension":"jpg"}]} May 12th pm 31 4:04pm
